Nalaten

29 oktober 2017

Twee weken heb ik het nu nagelaten. Het schrijven van een column. Oorzaak vakantie. Een week lang op een eilandje ergens voor de Afrikaanse kust. Zon, zee en zand. Wat heeft een mens nog meer nodig? Zeker als je bedenkt dat het all-inclusive is.

Midden in de nacht naar Schiphol. Inchecken en dan een boek kopen. Gewoonte. Meestal een biografie. In dit geval ook. Het leven van Leonardo da Vinci door een schrijver die ook het leven van Steve Jobs en Einstein heeft beschreven. Zeshonderd bladzijden met kleine lettertjes voor de verveelmomenten.

Het uitzicht op verveelmomenten bij een all-inclusive vakantie op een berg zand in de oceaan was voor mij een zeer realistisch scenario. Mijn dochter had de vakantie uitgekozen. Doel was om zo weinig mogelijk te gaan doen. Vooral geen dingen gaan bekijken en zo. Saai.

Eenmaal in het vliegtuig ging mijn telefoon op vliegtuigstand. En dat is zo gebleven tot we weer terug op Schiphol waren. Dat is dus om te beginnen geen telefoon. Want als je doel niksdoen is, moet je ook dingen nalaten.

Het boek leest plezierig. Leonardo is geboren in Vinci en is een buitenechtelijk kind. Dat was in het Italië van toen heel normaal. Een beetje zoals op Terschelling nu. Althans dat is altijd mijn indruk geweest. DNA mixen is goed voor de biodiversiteit zullen we maar zeggen.

Leonardo hield meer van mannen dan van vrouwen. Ook dat was in het Italië van toen, weliswaar in de streek van Florence, ook heel normaal. Net als het nu in ons landje ook normaal gevonden wordt. Al denken er mensen, net als in het oude Florence overigens, hier totaal anders over.

Leonardo heeft – ik lees een boek in tegenwoordige tijd en op de laatste bladzijden gaat hij pas dood – de gewoonte om zijn gedachten aan het papier toe te vertrouwen. Eindeloos freubelt hij zijn hersenspinsels in zijn linkse spiegelschrift en prachtige tekeningetjes. Opgepropt op elkaar want papier is kostbaar. Hij schildert. En om te schilderen moet je weten hoe het licht werkt. Hoe water stroomt. Hoe je lijf in elkaar steekt.

Voor dat laatste snijdt Leonardo samen met een bevriende arts in dode patiënten van een plaatselijk ziekenhuis. De schrijver vermeldt dat dit een beperkt aantal dagen kan, omdat er aan het einde van de middeleeuwen nog geen koelkasten of vriezers waren. Tussen de verveelmomenten door loop ik samen met mijn vrouw over de plaatselijke pier waar de vissers hun waren aan wal zetten. Op het hout van de steiger wordt er ontleed en gefileerd. Hier zijn de lijken nog maar enkele uren lijk en ze ruiken nu al. Ik denk aan onze geniale schilder die nog dieper in de mens wil kijken tot een bepaalde staat van ontbinding het niet langer mogelijk maakt.

Leonardo is een autodidact met een ongelofelijke kijkscherpte. Hij ziet bijvoorbeeld dat wanneer de voorste vleugels van libellen naar boven gaan, de achterste naar beneden zwaaien en vice versa. Hij is geobsedeerd door stromend water dat langs een voorwerp stroomt met neringen, draaikolken en tegenstromen. En al die observaties combineert hij. Zo ontdekt hij de werking van de hartkleppen, lang voordat de medische wetenschap dit zal beschrijven.

Al deze observaties en kennis heeft hij nodig om zijn schilderijen levend te maken. Hij maakt diepte in het platte vlak. Hij maakt beweging in stilstaande penseelstreken. Hij maakt het zelfs duidelijk welke gedachten achter de bewegingen van zijn portretten zitten.

Leonardo woont en werkt aan het hof van zijn beschermheren. Het zijn heersers die wetenschap en kunst verzamelen waarmee ze hun eigen grootsheid etaleren. Met enorme spektakels imponeren ze bewoners. Leonardo maakt de toneelattributen. Hij laat mensen vliegen en maakt machines met touwen en katrollen om dat mogelijk te maken. Het publiek kijkt zijn ogen uit en wordt aangenaam vermaakt.

In de Atlantische zandbak wordt het publiek ook aangenaam vermaakt. Volle buffetten en kleurrijke artiesten voor de avondshow. Niet ter glorie van de locale heerser maar ter glorie van de projectontwikkelaar, de reisorganisatie en iedereen die mee wil profiteren van de toeristen-euries. Zon, zee, zand en vermaak.

Leonardo heeft vele tekeningen aan ons nagelaten. Een van de bekendste is de Vitruviusman die met gespreide armen en benen in een cirkel en een vierkant staat. Maar hij heeft ook nagelaten om zijn schildersopdrachten op te leveren. Zijn bekendste werk de Mona Lisa heeft hij tientallen jaren meegesleept om iedere keer toch nog wat te veranderen. Want steeds was er weer meer inzicht. Meer inzicht hoe de spieren van dode lippen in elkaar zaten, waardoor de lach nog realistischer en tegelijkertijd raadselachtiger kon worden. Hij heeft het nagelaten om veel van zijn opdrachten op te leveren, omdat het hem om de reis ging en niet om de aankomst. Dat geldt zelfs voor zijn meesterwerk de Mona Lisa.

De laatste dag in de zandbak is het boek uit. De meester is dood. Wij reizen weer terug naar de polder.

Leonardo leefde en werkte in zijn wereld van realisme en fantasie.

Observeren, dromen en nalaten.

 

Terug naar overzicht